'Sonuna kadar gerilmiş bir yay, tüm evreni içine alır.'

İçten içegerilen bir şey olduğunu hissettiniz mi dünyanın, magmanın enderininden gök kubbeye değin. Doğanın kudretini gerilen bir yayasığdırdığını ve zaman zaman tüm şiddetini oklarıyla görünür kıldığını?

Milattansonra dokuzuncu yüzyılda yaşayan İmam Taberi'ye atfedilen bir rivayetegöre, ekinlerini yiyen kuşlarla başa çıkması için Adem'e, Allahtarafından Cebrail eliyle ok ve yay gönderilmiş. Cebrail yayı gösterip'Bu Allah'ın kuvvetidir', oku işaret edip 'Bu da Allah'ın şiddetidir'diye anlattığı aletleri nasıl kullanacağını Adem'e öğretmiş. Bu inancagöre ok ve yay cennetten çıkmadır. Denilebilir ki; hedeftengelmişlerdir, yine hedefe varmak için kullanılırlar. Ok ve yay ileilgili söylenmiş yaklaşık kırk kadar hadis içinde bunu doğrulayanlarbulunur. 'Bir ok sayesinde üç kişi cennete girer; oku yapan, sunan veatan.' Bir diğeri, 'Ok atılan yer ile okun düştüğü yer arasındakiuzaklık kadar size cennetten bahçeler vaat edilmiştir.' der. Tanrınınkudretini ve şiddetini ok ile yayda hissetmek, cennette vaat edilenbahçelere ulaşmak için bunlarla bütünleşmek fikri, doğu öğretilerinde deyer eder. Bir Japon ok ustası öğrencisine: 'Sonuna kadar gerilmiş biryay, tüm evreni içine alır, işte bunun için yayı doğru biçimde germeyiöğrenmek çok önemlidir.' derken evrenle bütünleşmenin bir yolunu dasöyler. Zen okçuları yayı doğru gerebilmek için vücudun gerginolmamasını; aksine bir bebeğin parmağı tutması gibi kuvvetli amayumuşak, ve amaçsız olmayı öğütler. Çünkü 'Doğru yolda amaç güdülmez.Hedefi vuracağım diye ne kadar çabalarsanız o kadar başarısız olursunuz,amaçtan o kadar uzaklaşırsınız. Bir şeyi başarma tutkunuz yolunuzaçıkmış engeldir.' Nedir, Zen hedef gütmeyi zihnimizden silerken, Taoistfelsefe hedefe ulaşmak için gerekli tüm araçları aradan kaldırır; oku veyayı bile. Onlara göre hareketin en yüksek kertesi hareketsizliktir.Belagatin en yüksek kertesi, konuşmamaktır. Ok atmanın en yüksek kertesiise hiç ok atmamaktır.

Çinli hikâyeci Nakaşima Ton, Taoistfelsefeden ilham alan 'Büyük Usta' adlı öyküsünde, aklın en yüksekderecesine yani 'Teh' e erişen büyük ustanın, öğrencisi Çi Ç'ang'averdiği dersi anlatır. Yeryüzündeki okçuların en ustası olmayıhedefleyen yetenekli ama genç Çi Ç'ang, yaşayan en büyük ustayı aramayakoyulur. Sonunda bulduğu usta öyle ihtiyardır ki, gözleri nerdeyse hiçgörmez, kamburluktan saçı sakalı yere değer. 'Okçulukta sandığım kadarusta olup olmadığımı sınamak için buraya geldim.' diyen Çi Ç'ang, yayınayerleştirdiği tek okla, oradan geçen bir kuş sürüsünden beş tanesiniyere düşürür. Üstat hoş gören bir tavırla gülümseyerek, 'Sadece ok veyayla nişan almak derler buna canım, hedefe oksuz, yaysız isabetettirmesini öğrenemedin demek, gel bakayım.' der ve az ötedeki, eskihikâyelerde anlatılan üç bin endaze derinlikteki uçuruma seğirtir. Buuçurumun en ucundaki, yerinden oynayan bir kaya parçasının üzerine çıkanusta Kan Ying, çok yükseklerde uçan bir akbabayı gözleriyle takipetmeye başlar. Elleri boştur. Görünmeyen bir yayın üzerine görünmeyenbir ok yerleştirir. Üstat yayı yeterince gerip oku bıraktığında, ÇiÇ'ang havada belki de zihninde bir ıslık sesi duyar gibi olur. O andaakbaba da kanat çırpamaz olur. Genç okçu o anda en büyük menzile nasılulaşacağını öğrenir.

Okçuluk İslam'dan Zen'e içselleştirilmişbüyük bir hedefi amaçlar. Allah'ın kudretinin yayda olduğunu söyleyenİslam, bu kudreti kabul edip içindeki kuvveti kullanarak amacaulaşılacağını söyler. Amaç kimi kuşları, kimi düşmanı bertaraf etmek;kimiyse yayın kuvvetinin oku gönderdiği yere kadar cennetten bahçeleralmaktır. Evrenin bir yaya sığdırılabileceğini söyleyen Zen de; yayı iyigerebilmekle, Tanrının evrende görülen türlü yüzünü tanıyabilmeyiişaret eder. Hedefin düzlemsel olması, yani okun karşıdaki bir noktayagitmesi soyutun somutlaşmasında en büyük değişimdir. Aslında hedefdöngüseldir. Yani yayın içinde olan; yani evrenle bütünleşmek, yanitanrının kudretine erişmek, oku içselleşen büyük hedefe yöneltir. Bizsesadece yuvarlak bir nokta, bir elma veya bir testi görebiliriz. Taoistfelsefe bir adım ileriye gidip ok ve yayı da kaldırır. Artık her şeybizim içimizde gelişir, aklımızda; ok, yay ve hedef.

Oğuz sözcüğünün 'ok' tan geldiğini, ok ve oğulun aynı anlamı taşıdığınısöyler Macar bilim adamı Laszlo Torday. Türklerde ok ve yay pagandönemden bu yana bir hakimiyet sembolüydü. Hakan tahtta otururken ok veyay tutar, savaşlara komutanları çağırmak için ok ve yay gönderirdi.Garipname adlı eserinde Aşık Paşa, Türk alpinin özellikleriniaçıklarken, altıncı şartın; ok ve yaya sahip olmak ve bunları iyikullanmak olduğunu söyler. Dede Korkut hikâyelerinde ise; Türkgençlerinin boş vakitlerinde ok atarak eğlendiğini, yiğitliklerini okyarıştırarak gösterdiklerini, hatta evlenen bir gencin, attığı okundüştüğü yere gerdek çadırını kurduğu yazar.

Jan 17 2011 10:43AM

Fotoğraflar: Graham Yuile