Hitit dönemi "Kayalıpınar Tanrısı" Anadolu'nun bilinen en önemli kabartmalarından biri. 3 bin 500 yıl öncesine ait kabartma vinç ile Sivas Müzesi'ne taşındı.

Kızılırmak'ın Sivas yaylalarında kıvrıla kıvrılaaktığı, kavaklarla süslü, soyu tükenmeye yüz tutan kara leyleklerin,balıkçıl kuşların yaşadığı, neredeyse doğanın tüm güzelliklerini sunduğubir yerdeyiz. Geçtiğimiz yıl bu tabiat harikasının keyfini çıkaran birHitit Tanrısına ait kabartma keşfedildi. Sivas'a bağlı Kayalıpınar'dakikabartma 3 bin 500 yıl öncesine ait.

Bin Tanrılı Halk olarakadlandırılan Hititler çiviyazılı metinlerde "Hatti Ülkesinin BinTanrısından bahseder. Özellikle başkent Boğazköy (Hattuşa) ve komşusuAlacahöyük"ten benzeri Tanrı betimleri bilinse de Hititlerin insanşeklinde düşündükleri Tanrı ve Tanrıçalarının giysi ve fizyonomileri çokaz biliniyor. Kayalıpınar yontusu 1.2 metre yükseklikte ve yaklaşık birton ağırlığında. Blok bir taş üzerindeki kabartmada sağa yönelik, tahtüzerinde oturan ve tümüyle profilden işlenmiş bir insan figürügörülüyor. Oturduğu sade tahtın ayakları alta doğru genişleyerek bireraslan pençesine dönüşüyor. Ayaklarına kadar uzanan kıyafet giyen figürbir elinde içki kâsesi, diğerinde ise sadece kuyruğu korunagelmiş birkuş tutuyor. Dolgun yüzde ise özellikle iri burun ve açılmış gözlerdikkat çekiyor. Başın sol kenarında bir küpe izi görülse de kabartmanınkadın ya da erkek figürü olduğunu söylemek güç. Nitekim Hititerkeklerinin tek, kadınların ise çift küpe taktıkları biliniyor.Kabartmada görülen yuvarlak kenarlı başlık ise Hititlerde erkekler içintipik sayılıyor. Ayrıca sarkık yanaklar ve etli çene olgun yaşta birininbetimlendiğine işaret ediyor. Tanrı figürünün karşısında ise sadeceayakkabısının ucu korunagelen ve olasılıkla Tanrıya içki sunan ikincibir figürün bulunduğu anlaşılıyor.

Hitit kaynaklarında çok sayıda Tanrının adındanbahsedilse de Kayalıpınar Kabartması'nın kıyafeti, çehresi ve başlığıadı hakkında kesin bir ipuçu vermiyor. Ancak elinde tuttuğu içki kabı vekuş New York Metropolitan Müzesi'nde bulunan Hitit dönemine ait geyikbiçimli gümüş kaptan tanınıyor. Prof. Dr. Sedat Alp kabın üzerindekihiyeroglif yazıttaki Tanrının isminin "Astapi" olduğu belirtiyor. Adıtartışmalı olmakla birlikte Astapi'nin bir Hurri Savaş Tanrısı olduğukabul ediliyor. Alacahöyük'te bulunan ve yazıtından Hava Tanrısı olduğuanlaşılan benzeri bir kabartmada olduğu gibi içki kabı ve kuşsembollerinin başka Tanrı tasvirlerinde de sıkça kullanıldığı biliniyor.Kayalıpınar Kabartması'nın hiyeroglif yazıtının kırık olması Tanrınınismini kesin olarak söylememizi engelliyor.

Kabartmanın bulunduğuKayalıpınar örenyerinde şimdiye kadar Hitit dönemine ait görkemli yapıkalıntıları da tespit edildi. En eskisi Erken Hitit devrine, İÖ 19-18.yüzyıla tarihleniyor. Bu dönemde Kayalıpınar'ın Assur ile yoğun ilişkiiçinde olduğu anlaşılıyor. Kayalıpınar'da bulunan, bu döneme ait birtablette Assurlu tüccarların buradaki bir köle kızı alma girişimlerindensöz ediliyor. Bu döneme ait yerleşim İÖ 18-17. yüzyılda şiddetli biryangın ile tahrip olmuştu. Buna rağmen yerleşme terk edilmemiş, kısa birsüre sonra İÖ 17-16. yüzyılda daha büyük ve görkemli bir şekildeyeniden inşa edilmişti. Açığa çıkarılan saray ya da tapınak olabilecekbir yapı kalıntısında çok sayıda tunç mızrak ve ok ucu bulunması ise birkargaşanın yaşandığını düşündürüyordu. Kalıntılar arasında, özellikletörenlerdeki kutlama âdetlerinden ve kuş uçurma fallarından bahsedendini içerikli Hitit çiviyazılı tabletlere rastlandı. Sivas Valisi Dr.Hasan Canpolat'ın yardımlarıyla Sivas Müzesi'yle birlikte yapılankazılara göre Assur Ticaret Kolonileri devrinde olasılıkla bir şehirdevleti olan bu Hitit merkezinin bulunduğu Kayalıpınar'da Hitit yazılıkaynaklarında bahsedilen 3 bin kentten hangisinin olduğunu ilerikiçalışmaların ortaya koyması bekleniyor.

Sayı 156 / Mart 2006