Anasayfa    Kültür      Ladino: Türkiye Bir Dili Unutuyor

Ladino: Türkiye Bir Dili Unutuyor

İspanyolcanın eski bir lehçesi Ladino, İspanyol kökenli Yahudilerin yani Seferadların 1492 yılında İspanya’dan kovulmalarından sonra göç ettikleri ülkelere taşıdıkları anadilleridir.

Judeo-İspanyol yani Yahudi İspanyolcası olarak da bilinen Ladino, Türkiye’de yaşayan Yahudinüfusunun önemli bir kısmıSeferad kökenli olduğundan, Türkiye Seferadlarının da anadiliolarak süregelmiştir. Kovulduklarıtarihlerde davet üzerine Osmanlı topraklarına yerleşen Yahudiler, burada yaşadıkları uzun yüzyıllar sonunda unuttuklarıİspanyolca kelimeler yerineTürkçe kelimelerin sonlarınaİspanyolca sesler ekleyerek kelimeleri İspanyolcalaştırmış ve süreç içinde yalnızca TürkiyeliSeferadlara özgü bir dil oluşmuştu.

Ladino, 1920’li yıllara değinTürkiyeli Yahudilerin anadilleriolduğundan, Seferadlar tüm sözlü ve yazılı kültürlerini; masallarını, deyimlerini ve atasözlerini,efsanelerini, mutfak kültürlerini ve müziklerini bu dilde var etmişlerdir. Türkçenin 1920’lerde yaygınlaştırılması çabaları sırasında Yahudiler büyükbaskılara maruz kalmış ve Ladino yerine Türkçenin kullanılmayabaşlanmasıyla birlikte Ladino’yu anadili olarak benimseyenyaşlı nesil ile Türkçe ile yetişmiş genç nesil arasında bir kültür farkı oluşmuştur. Bugünölmekte olan dillerden biri olarak karşımıza çıkan Ladino, Türkiye’de yalnızca 50 yaş ve üzeri Yahudiler tarafından kullanılıyorve köklü, uzun soluklu bir kültürü de içinde barındırıyor.Yalnızca Ladino dilinde anlam bulan kültürünü ve bu kültürün yok olma hikâyesini kendisi de bir Seferad olan MadamB. şu sözlerle anlatıyor:

“O zamanlar iki İspanyolca konuştun mu hemen kalkardı eller havaya, ‘Heeeeyyy Madama,Mösyö! Türkçe konuş vatandaşşş!’diye. Ya da arkasında sopa tutar sallardı böyle insanın üstüne üstüne. Zordu o zaman, bilmezsin birçok kelime ne demekTürkçede. Şimdi sen söyle börekas’ın Türkçesi nasıl söylenir?O börekastır işte. Börek değilki. Börek denen tespide olur. Börekas tektir. Ya masapan? Marzipan da deriz biz. Demin yedin ya bak biz ona masapan deriz işte. Ne diyorlar şimdi? Geçende getirdi benim primomuntorunu Viki. Güzel, süslü bir kutu böyle biju kutusu gibi. Geldi bana eve. ‘“Bak Tanti B. ne getirdim sana! Badem ezmesi seversin sen!’’ dedi. Anlamadım ne! Neden sonra kutu açıldı baktımmasapan! Bak bu yediğin o kutudan işte. Güzel ama bademezmesi değil bu masapan. Ben bilmiyorum yer mi Müslümanlarbunu? Bizim tatlımızdırbu diye biliyorum. Havrada bir düğün oldu mu, seremoni oldu mu biz dağıtırız bundan, neden, ağız tatlı olsun. Helva vardır Müslümanlarda, bu da onun gibi. Şarope blanco vardır bizde. Bilmem bilir misin? Çok güzel olur. Çanakkale’de Türklerbile öyle bilir onun adını. Bembayaz zahmetli bir tatlıdır. Bayramlarda yapılır. Zahmetlidir,zor iştir. Herkes tutturamaz lezzetini. Sütle suyla karıştırıp yapılır ama macun gibi kaskatı olur. Kaşıklar yersin onu. Yeni nesil beyaz tatlı deyip geçiyor. Ama değil. Şarope nasıl denir şurup gibi, reçel gibi denir bizde.Kahve misafiri olunca çıkarılıryanına. Kâseye koyar getirirsin,içine de kaşıklarını. Bir de boş kâse koyarsın yanına, içinde soğuk suyla. Yiyen kaşığı ona atar yedikten sonra. Şimdi bunca âdeti var bunun. Türkçesi olur mu sen söyle!”

(*) IŞIL DEMİREL, YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ ANTROPOLOJİ BÖLÜMÜ ARAŞTIRMA GÖREVLİSİ

ATLAS 2011 EYLÜL SAYI / 222 Ladino: Türkiye Bir Dili Unutuyor
Yazının Gölgesindeki Kültür
Kayıp Diller Ve Sırları

Yazı: IŞIL DEMİREL
Ladino: Türkiye Bir Dili Unutuyor
Büyük Ada’daki ilk ve tek sinagog olan Hesed Le Avraam yazın adada yaşayan Musevi nüfusunun önemli uğrak yerlerinden. Sinagogda her sabah ve akşam dua okuma töreni yapılıyor.


FOTOĞRAF: SELCEN KÜÇÜKÜSTEL
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
İstanbul, Boğaz'ını Koru!
ATLAS-COLUMBIA YÜRÜYÜŞÜ
Şemsi Güner'e Veda
Bir Zamanlar Artvin
'Gerekirse dozerin önüne bile atlarım'
 
  Arkadaşına yolla        Yazdır        Sık kullanılanlara ekle

#
#
#
#
#
Yorumlar (0)

Yorum ekleyebilirsiniz

 

Kayıtlı isminizin görüntülenmesini istiyorsanız, yorumunuzu yazmadan önce üye girişi yapınız.

Tümü

 

EcoFest İstanbul
8-10 Haziran tarihlerinde KüçükÇiftlik Park’ta
Yaşam Okulu Yeniden!
23-29 Haziran 2012, Çamtepe Ekolojik Yaşam Merkezi’nde
Homeopati Okulu
31 Mayıs-3 Haziran, Çamtepe
Sıçan Adası nasıl yakalanıp, karaya bağlanır?
Bey Dağları Milli Parkı sahasına balıkçı barınağı
fotogaleri
Foto Atlas

Kadın:İmaj ve Gerçek

Atlas'ın geniş arşivinden derlenen 'Kadın: İmaj ve Gerçek' sergisi Dünya Kadınlar Günü'nde, 8 Mart 2007'de Beyoğlu'nda İstiklal Caddesi'nde İstanbul'la buluştu.

Günün Karesi

Yerköprü Şelalesi, yılın her günü gürül gürül akıyor. Toroslar’dan doğan Göksu’nun kollarından Karasu, kavak ağaçları arasından kıvrılıp 20 metrelik uçurumdan düşerek Göksu’ya karışıyor. Burada şelale ve mağara ağzı oluşumlarıyla bir doğa harikası ortaya çıkıyor.

YERKÖPRÜ, KONYA / FOTOĞRAF: ALİ ETHEM KESKİN

Tümü
Çok okunanlar
ATLAS'ın bu ayki sayısını ne kadar dikkatli okudunuz?
video galeri
Atlas Fotoğrafçısı Turgut Tarhan Off Road'da

 
  • Atlas Fotoğrafçısı Turgut Tarhan Off Road'da
  • Kalbin sırları
  • HES'lere karşı savaş müzik albümü oldu.
  • Hayvanların Keyif Dünyası
  • Doğanın Avcıları
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 3
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 2
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 1
  • Kömürle Yanmak
  • Binbir Gece Masalları- Bilinmeyen Programı-1
  • Binbir Gece Masalları- Bilinmeyen Programı-2
  • Evrim ve Göz
  • Atnalı Yengeci: Yaşayan Taşıl
  • Darwin'in Karıncalarını İzleyin
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 1
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 2
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 3
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 4
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 5
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 1
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 2
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 3
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 4
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 5
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 4
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 1
  • Dünyanın İlk Masalı
  • Anadolu'nun İsyanı
  • Nükleere Karşı Yürü
  • Kardeş Türküler: Anadoluyu Vermeyeceğiz - Oi Oi
  • Kardeş Türküler Anadoluyu Vermeyeceğiz 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 1
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü-Uludağ 1
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü-Uludağ 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 1
Nasıl kullanırım?
Önce resmin üzerine tıklayarak Duvar Kağıdı galerisini açın. Seçtiğiniz duvar kağıdının sağ altındaki büyüteç işaretine tıklayarak resmi büyütün. Büyük resmin üzerinde sağ tuşa tıklayın ve menüden Arkaplan Olarak Belirle'yi seçin.
Atlas yayın hayatına Nisan 1993'de başladı.Önümüzdeki yıl 20. yaşını kutlayacak. Atlas'ı kaç yıldır takip ediyorsunuz?




  

Diğer Doğan Burda Siteleri: Atlas | Auto Show | Blue Jean | Burda | Capital | CHIP Online | Ekonomist | Elele | Elle | Elle Decor | eMecmua | Ev Bahçe | Evim | Formsanté | Güncel Hukuk | Hafta Sonu | Hello | Hey Girl | İstanbul Life | Level | Lezzet - Yemek Tarifleri | Maison Française | PCnet | Seninle | Tempo | Yacht Türkiye
Copyright © Atlas Online | Doğan Burda Dergi Yayıncılık ve Pazarlama A.Ş.
Hürriyet Medya Towers 34212 Güneşli - İstanbul