Tozkoparan'da sosyal meskenler olarak yapılan binaların aralarında bahçe olarak kullanılan geniş açıklıklar bulunuyor.

FOTOĞRAFLAR: SİNAN ÇAKMAK

Sulukule'den sonra sıra Tozkoparan'da. İstanbul'un bu en yeşil mahallesi, yeni bir kentsel dönüşüm projesinin kurbanı olmak üzere. Güngören Belediyesi'nin başlattığı projeye göre, Tozkoparan Mahallesi yıkılıp yeniden yapılacak; ama bir farkla: Bugünkü mevcut binaların bahçeleri, ağaçlıklı yeşil alanlara dönüşmüş geniş boşluklar ve parklar yeni binalarla doldurulmuş olacak. Üstelik yeni binalarda oturabilmek için mahalle sakinlerinin fark ödemesi gerekecek ki, bu da Tozkoparanlılar için sürgün anlamına gelecek.
İstanbul Güngören ilçesi sınırları içerisinde yer alan Tozkoparan Mahallesi Türkiye'de yapılan sosyal konutların ilk örneklerine sahip. Mahalle 60 hektarlık bir alan içinde bahçeli nizama göre yapılmış, beş katlı bloklardan oluşuyor. Bloklar en az 10, en çok 60 daireli. Büyüklükler 45-65 metrekare arasında değişiyor. 'Sosyal meskenler' adıyla yapılan konutlar dar gelirli ailelere uygun taksitlerle satılmış, 1960'lı yılların sonlarında evler sahiplerine teslim edilmişti. Ancak altyapı eksiklikleriyle ve çevre düzenlemesi yapılmadan. Yerleşenler eksiklikleri gidermiş, bahçeleri, boş alanları ağaçlandırmış ve mahalleyi yeşillikler içinde bir yerleşim haline getirmişti. Zamanla birbirlerinin dertlerini paylaşan, herkesin herkesi tanıdığı, yardımlaştığı bir mahalle kültürü de oluşmuştu.

Tozkoparan'da çocuklar yeşillikler içinde büyüyor. 'Kentsel dönüşüm'ün blokları buna bir son verirken fiyatları da arttıracak ve mahallenin eski sakinlerinin çoğunu taşınmak zorunda bırakacak.

Bugün yaklaşık 21 bin kişinin yaşadığı Tozkoparan'da komşuluk geleneği hâlâ sürdürülüyor. Bahçelerdeki ağaçlardan meyveler toplanıyor, çocuklar geniş yeşil alanlarda oynayarak büyüyor. Bu özellikleriyle İstanbul'daki pek çok semt için kıskanılacak bir lükse sahip Tozkoparan. Güngören Belediyesi'nin 2008 yılında başlattığı kentsel dönüşüm projesi işte bu mahalle için planlandı. Kentsel dönüşüm proje sunumlarındaki 'modern mekânlar', 'sosyal donatılar' insanın kulağına hoş geliyor ama uygulamalarla ne kadar örtüşüyor? Örnekler bir sürü olumsuzluklarla dolu. Projeler, insanlara hizmet etmekten çok rant sağlamak amaçlı görünüyor.
Nitekim, Tozkoparan'da mevcut blokların geniş bahçeleri ve bloklar arasındaki boş alanlar inşaat alanları olarak iştah kabartıyor. Zaten projeye göre öncelikle boş alanlara konut yapılacak, sonra eski binalar yıkılarak yerlerine yenileri inşa edilecek. Bu da arazi üzerinde daha fazla bina ve daha az yeşil alan demek. Ayrıca buranın Eski Londra Asfaltı ve E-5'e yakınlığı, Zeytinburnu-Aksaray metro hattının yanı başında yer alması da projeyle yaratılacak rantın büyüklüğünü gösteriyor.
Burada yaşayanlar açısından gelişmeler daha da ürkütücü. Öncelikle yapılacak yeni konutların değerleriyle bugün oturdukları evlerin değerleri arasında farklar olacağı öngörülüyor. Mahalle sakinlerinden yeni konutlarda oturabilmeleri için bu farkı ödemeleri istenecek. Oysa mahallede genellikle dar gelirli insanlar yaşıyor ve çoğunun bu farkları ödemesi imkânsız. Tozkoparanlılar ya zaten var olan evlerine yeniden ödeme yaparak tekrar sahip olacaklar ya da evlerini haraç mezat elden çıkarıp başka yerlere gidecekler. Yıllardır oturdukları bu mahallede değerlerini, kültürünü koruyarak komşularıyla birlikte yaşamaya devam etme hakkı ellerinden alınacak.
Tozkoparan Mahallesi yaşayanları bütün bunların olmaması, yaşam alanlarının korunması ve söz haklarının olması gerektiğine inandıkları için bir dernek kurdu. Dernek Başkanı Ümit Güvercin şöyle diyor: 'Kentsel dönüşüm adıyla yapılmak istenilenin aslında rantsal dönüşüm olduğunu gördük ve anladık. ‘Bu mahalle bizim' diyerek yola çıktık. Rant uğruna mahallemizin yok edilmesine karşı koymanın tek yolunun birlikte hareket etmek olduğuna inandık ve bu amaçla dernekleştik. Yaşam alanlarımızı korumaya kararlıyız...'

Atlas Haziran 2009, sayı 195