Özcan Yüksek

Sessizce Dön 'yola çıkan, yolun karakterini kazanır' diyor. Mevlana'nın izlediği yol, aştığı coğrafyalar onun düşünce dünyasının gelişimini nasıl etkiledi sizce?

Aslında o zaman ile bugün arasındaki en önemli farklardan biri yolun karakteri. Motor ve jet çağı öncesinde yol, insanın bedeniyle ve ruhuyla tastamam coğrafya ile haşır neşir olmasını sağlıyordu. Günde ortalama 33 kilometre mesafe alan bir yürüyüş. Dünyanın ritmine daha uygundu. Dünyanın fiziksel ritmine. Bugün yol daha hızlı alınıyor ve yolun insanı etkilemesi daha zor. Böyle olunca, çocukluğunda ve daha sonra böyle uzun kervan yolculukları yapan kişi, hayatı bir yol olarak daha kolay algılıyor. Çöl, kervan, konaklama, ilerleme hep onun için bir anlam ve ilham kaynağı oluyor. Aslında Mevlana'nın sözlerinde, Mesnevi ve Divanı Kebir'de de çok sık bir şekilde kervan ve yol benzetmeleri geçer.

Mevlana üzerine Türkçe üretilmiş yeterince kaynak yok. Onun göç yolunu bu şekilde tekrar kat eden ise hiç yok. Sessizce Dön'ün ne gibi farklılıkları olacak?

Aslında Sessizce Dön, Atlas'ta Hüseyin Keçe'nin daha ayrıntı anlattığı göç güzergâhı üzerine Mevlana'nın ve benim aldığım ilhamı anlatıyor. Bu yolun nerelerden geçtiği konusunda daha önce hiçbir ülkede bir çalışma yapılmış değil. Bu da Atlas dergisine nasip oldu. Hüseyin yolun izini haritalar üzerinde belirleyebilmek için yıllar var uğraşıyordu.

Bu kadar uzun ve karışık bir güzergâhta ilerlemek o dönem için pek de alışılmadık bir durum olsa gerek. Onu ve ailesini başka bir yere değil de Anadolu'ya çeken, burada kalıcı yapan şey neydi?

Aslında neden Anadolu'ya geldikleri konusunda Mevlana ailesinin bir ifadesi var. Yine de Mevlana'nın babası Bahaeddin yola çıkarken gideceği yeri kesin olarak biliyor muydu, bundan emin değilim. Belki Moğolların işgal coğrafyasından en uzak yere gitmek istiyorlardı, ama Moğollar yıllar sonra oraya da geldi. Selçuklu'nun siyasi ikliminin cazibesi de onları Rum (Roma) denilen Anadolu topraklarına çekmiş olabilir. Zaten o vakitler için Avrupa karanlık gözüküyordu.

Mevlana'yı doğduğu, kat ettiği yerleri görerek tanımak nasıldı? Nasıl bir yolculuktu sizinki?

Mevlana'yı anlamak için kendi zamanımızı onun zamanıyla iç içe geçirmek bakımından bu yolculuk büyük imkânlar yarattı. Eski yolları bulduk, eski kervansarayları, o zamana ait ama artık harabe yapıları bulduk. Bütün bu gördüklerimiz Mevlana'nın sözcüklerini daha iyi anlamamıza yarar sağladı. Kitapta zaten coğrafyanın verdiği ilhamla Mevlana'nın sözlerini aktarıyorum. Mevlana'nın bugünkü insan açısından anlamını anlatmaya yönelik bir amacım vardı, bu yolculuk da anlatının omurgasını oluşturdu. Kitapta Mevlana'nın yolculuğu ve benim yolculuğum iç içe. Sessizce Dön, Mevlana'yı anlarken modern insanın özgürlük ve kimlik sorununu, doğayla bağının kopuşunu, insanın insandan kopuşunu, biz ya da hepimiz duygusunu da tartışıyor. Mevlana'nın hayatını ve yolculuğunu anlatırken, kendimizi anlamamıza yönelik bir yazı yolculuğu bu.

NOT: Özcan Yüksek, 27 Ekim 2007'de TÜYAP Kitap Fuarı'nda, Doğan Kitap standında okuyucularla buluşacak.