'Hiç umudu olmayan hiçbir şeyden umudunu kesmez.'
Kredi kartımız, gelecekten ödünç alır, umudumuzu tazeler. Müze kartımız geçmişten çeker umudu. Ama ödünç değildir verdiği, sana miras kalmış, sana ait olandan, senin alabileceğin kadar sana verir.
Argonotların gemisinin Yunanistan'dan gelip Karadeniz'in öteki ucunda çıktığı Kolkhis'te idim birkaç hafta önce. Bugünkü adıyla söylemek gerekirse Acaristan ile Migrelistan'da, sınırımızın hemen ötesinde. Oradaki müzede binlerce, yüzlerce yıl geriye gitmemi sağlayan buluntulara bakarken, aklımda Medea'nın o sözü vardı.
'Hiç umudu olmayan hiçbir şeyden umudunu kesmez.'
Medea, Argonotların lideri İason'a âşık olan kadın, Kolkhis kralının kızı. Ejderlerin koruduğu ormandan altın postu alması için sevgilisine yardım etmişti. Bütün bir Karadeniz sahili, Marmara'nın güney sahili, Argonot gemisinin uğradığı kentlerle doludur. Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay'ın şehri Ordu'da, Karadeniz'e uzanan burunun adı da İason'dur.
Bir müze, orada toprağın altından çıkarılan bir buluntu, seni binlerce yıl önceye götürür ve tekrar geri getirir. Gidip döndüğünde, aslında senin varlığında bir çoğalma olmuştur, daha iyi anlarsın, daha iyi düşünür, daha iyi yaratırsın.
'Hiç umudu olmayan hiçbir şeyden umudu kesmez.'
Bu sözü de öğrenirsin, çünkü gezdiğin müze sana başka kapılar, geçmişe giden kapılar, kitap kapakları açacaktır.
Türkiye'nin içinde bulunduğu çalkantıya, batıdan doğuya, kuzeyden güneye savrulmalarına uygundur bu söz. Tek çözüm kültürdür. Bu anlama gelir.
Türkiye'nin kültürle ilgili en temel sorunu, kültürün her vakit siyasi olmasıdır. Yani, siyasi akımlar çeşitli kültürler üzerinden siyaset yapma alışkanlığındadır. Bu durum kabaca son elli yıldır böyledir. Orta Asya kültürü bir siyasi akımın, İslam kültürü bir başkasının, tarihöncesi, Roma, Yunan bir başkasının ilgi alanına girer. Üstelik de tamamen yüzeysel bir ilgidir.
Dahası Türkiye'de diller yasaklanır, gönüllü gönülsüz serbest bırakılır veyahut da bir dili konuşmak için binlerce insanı katleden tedhiş yapılır. Bunlar da kültür siyaset ilişkisinin trajik yanlarıdır.
Atlas'ın 17 yıldır yaptığı, kültürü, asla olmaması gerektiği yerden, siyasi ellerden çekip almaktan başka bir şey değildir. Bu dergi, bu ülke halkına, kendi kültürünü anlatmak ve fotoğraflarla göstermek için Orta Asya'ya pek sık gitmiştir. Bir yolculuk dergisidir Atlas ve daha ilk sayısında Mekke, 'Hac Yolu' vardır. Yine ilk sayısında Çerkesler anlatılmıştır.
Her sayısı kültür, arkeoloji, tarihtir Atlas'ın. O yetmez, Atlas okurları Hasankeyf başta olmak üzere, kültürel değerlere sahip de çıkar, çıkmaya devam eder. Bu açıdan bakıldığında, okurları edilgin değil etkindir, dünyada başka örneği var mıdır acaba?
Bugün ülkemizdeki sorunların, siyasi, kültürel pek çok sorunun kaynağında kültürel geride kalmışlık olduğunu söylerken, bunun kanıtı olarak da müzeleri gösterebilirim. Müzeler dolup taşsaydı her şey başka olurdu. Yazık ki böyle. Eğer İstanbul Arkeoloji Müzesi'nin gişesi önünde, tıpkı Floransa'daki Uffizi Müzesi'ndeki gibi kuyruklar olsaydı demek istiyorum.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Müzekart, müzeleri cazip kılmanın, yaşamımızın bir parçası kılmanın güzel bir yoludur. Kredi kartlarımızı koyduğumuz cüzdanımızın içindeki yarıklardan birinde bu kart da bulunursa ne olur? Gelecekten kredi çekerek para harcamamızı sağlayan kredi kartlarının yanında bir de, geçmişten karşılıksız ve pahası biçilemez değer çekme imkânımız olur.
Atlas, Türkiye'nin son 17 yıllık kültür tarihinde yalnızca bir yansıtıcı değildi. Kendisi de kültürün bir parçası oldu. Bu ay, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve DÖSİMM ile işbirliği yaparak okurlarına verdiği bir aylık geçici Müzekart, kültür tarihimizde yeni bir başlangıç olacaktır. Bu kültürel seferberlik, kısa bir süre sonra kültürel bir sağanağa dönüşecektir. Bu seferberliğin maliyetini Atlas ve bakanlık ortaklaşa karşıladı. Türkiye, arkeolojik bakımdan dünyada eşi benzeri olmayan bir ülkedir. Ne talih! Yazık ki içinde yaşadığımız değerin çok azı bize dönüyor.
Atlas'la dağıtılan geçici Müzekart'ların, nihayetinde, önemli bir sayıda, her yıl yenilen kalıcı karta dönüşeceğine emininim, evet emin olduğum bu kampanyadan Türkiye kazanacaktır. Tarihi yazıyorum: 1 Mayıs 2009.

Özcan Yüksek / Mayıs 2009