Anasayfa    Doğa&Coğrafya      Domates Özlemi

Domates Özlemi

Anavatanı Amerika olan domatesin Akdeniz havzasında serpildiği düşünülüyor; İtalyanlar ona “altın elma”, Fransızlar ise “aşk elması” derdi. Yaklaşık 100 yıl önce de Türkiye’ye girdi ve çeşitlendi. Ancak bugün ne eski tat, ne de kokusu kaldı. Herkes çocukluğundaki domatesi özlüyor.

Bugün sofralarımızın vazgeçilmez lezzeti domatesin tadını Fatih Sultan Mehmet’in bilmediğini duyduğumda epey şaşırmıştım. Gerçekten de bugün sıradan şekilde kullandığımız birçok bitki çok yakın zamana kadar Türkiye’de bulunmuyordu.

Domatesi ilk ehlileştiren Maya ve Orta Amerika çiftçileridir. Oysa bugün aynı kıtada kendi yabani köklerinden 2 bin kilometreden fazla bir uzaklıkta Güney Meksika ve Kuzey Orta Amerika’da yetiştirilmektedir. Domates 1521’de yerli halkın beslenmesinde önemli bir yer tutuyordu. Aztek yazıtlarında acı biber ve domatesten yapılan bir sostan da bahsedilmektedir.

Atakama Çölü, halen Batı Şili, Peru ve Ekvador ile Galapagos Adaları’nda yetişen domatesin yabani atalarının doğal olarak yetiştiği en güney bölgedir ki burası dünyadaki canlılar için en elverişsiz ortamlardan biridir.
Kaliforniya’nın Ölüm Vadisi’nden 50 kez daha kuraktır. Bazı bölgelerinin tarihte yağış aldığı kaydedilmemiştir.  
Botanikçiler modern domatesin mevcut atasının S. pinpinellifolium olabileceğini iddia ediyor. Bu çeşit halen Kuzey Peru ve Ekvador’un And Dağları etekleri ile kıyı çöllerinde yabani olarak yetişiyor. Ne var ki S. pinpinellifolium’un meyveleri neredeyse bezelye tanesi kadardır. Olgunlaşınca kırmızılaşır ve tatları da domatese benzer. Ama atıştırmalık için bir avuç toplamak bile vakit alır. Salata yapmak için ise toplamaya değmez. Büyük ihtimalle, meraklı bir çiftçi bu yabani bitkinin nispeten büyük meyveli olanlarının tohumlarını ehlileştirerek modern domatese ulaşmamızı sağlamıştır.

Domatesin yabani ataları İspanyol kâşifler tarafından 1500’lerde anavatanlarından koparılmış, İspanya, İtalya ve Güney Fransa’ya getirilmiş ve Akdeniz’in yağmursuz yazlarında serpilmiştir. İtalyan bitkibilimci Pietro Andrea Matthioli domatese “altın elma” der. Fransızlar ise “aşk elması”.  Önceleri evlerde dekoratif amaçla kullanılan domates daha sonraları ilaç olarak kullanılmıştır.

Anavatanı Orta ve Güney Amerika olan domates yaklaşık 100 yıl önce Anadolu’ya getirilmiş. Aradan geçen onca zaman içinde Anadolu insanının elinde domates çeşitlenmiş, lezzetlenmiş, yüzlerce değişik şekle bürünmüş. Havran’ın mor domatesi, hemen her yörede karşımıza çıkan pembe domatesler, Ege’de bir önceki sene çürüyen domatesten dökülen tohumlarla susuz şekilde büyüyen, tadına doyum olmaz beppe domat ve ötesi.

ATLAS 2012 ŞUBAT SAYI / 227

Yazı: GÜNEŞİN AYDEMİR
1 2 3
Domates Özlemi
Fazla üretim ihtiyacı nedeniyle domates kışın seralarda yetiştiriliyor. Ancak bu mevsimde domates çiçeğini dölleyecek arı olmadığı için sentetik hormon kullanılıyor.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Domates Özlemi
 
  Arkadaşına yolla        Yazdır        Sık kullanılanlara ekle

#
#
#
#
#
Yorumlar (0)

Yorum ekleyebilirsiniz

 

Kayıtlı isminizin görüntülenmesini istiyorsanız, yorumunuzu yazmadan önce üye girişi yapınız.

Tümü

 

Medeniyetlerin Buluştuğu Başkent
Hasankeyf
DEÜ-SAT’tan sualtı temizliği
“Foça Temiz Deniz 2012”
Şarköy’ün Derelerinde Yüzlerce Balık Ölüsü Görüldü
Olayla ilgili inceleme başlatıldı.
'Yarısı Yılan Yarısı İnsan'a en iyi belgesel ödülü
Belgesel, Anadolu'da yılanların şahı olarak bilinen Şahmara...
fotogaleri
Foto Atlas

Kadın:İmaj ve Gerçek

Atlas'ın geniş arşivinden derlenen 'Kadın: İmaj ve Gerçek' sergisi Dünya Kadınlar Günü'nde, 8 Mart 2007'de Beyoğlu'nda İstiklal Caddesi'nde İstanbul'la buluştu.

Günün Karesi

Ballıkayalar, Kocaeli’nin Gebze ilçesinde. Yaklaşık 2 kilometrelik kanyon geçişi genelde kolay ama heyecan verici. Vadinin girişindeki yüksek kaya duvarlarında haftanın her günü tırmanan birilerini görebilirsiniz. Atlas da 200. sayısını okurlarıyla birlikte Balıklayalar Kanyonu’nu geçerek kutladı.

BALLIKAYALAR, İZMİT / FOTOĞRAF: CÜNEYT OĞUZTÜZÜN

Tümü
Çok okunanlar
ATLAS'ın bu ayki sayısını ne kadar dikkatli okudunuz?
video galeri
Atlas Fotoğrafçısı Turgut Tarhan Off Road'da

 
  • Atlas Fotoğrafçısı Turgut Tarhan Off Road'da
  • Kalbin sırları
  • HES'lere karşı savaş müzik albümü oldu.
  • Hayvanların Keyif Dünyası
  • Doğanın Avcıları
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 3
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 2
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 1
  • Kömürle Yanmak
  • Binbir Gece Masalları- Bilinmeyen Programı-1
  • Binbir Gece Masalları- Bilinmeyen Programı-2
  • Evrim ve Göz
  • Atnalı Yengeci: Yaşayan Taşıl
  • Darwin'in Karıncalarını İzleyin
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 1
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 2
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 3
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 4
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 5
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 1
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 2
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 3
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 4
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 5
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 4
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 1
  • Dünyanın İlk Masalı
  • Anadolu'nun İsyanı
  • Nükleere Karşı Yürü
  • Kardeş Türküler: Anadoluyu Vermeyeceğiz - Oi Oi
  • Kardeş Türküler Anadoluyu Vermeyeceğiz 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 1
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü-Uludağ 1
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü-Uludağ 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 1
Nasıl kullanırım?
Önce resmin üzerine tıklayarak Duvar Kağıdı galerisini açın. Seçtiğiniz duvar kağıdının sağ altındaki büyüteç işaretine tıklayarak resmi büyütün. Büyük resmin üzerinde sağ tuşa tıklayın ve menüden Arkaplan Olarak Belirle'yi seçin.
Atlas yayın hayatına Nisan 1993'de başladı.Önümüzdeki yıl 20. yaşını kutlayacak. Atlas'ı kaç yıldır takip ediyorsunuz?




  

Diğer Doğan Burda Siteleri: Atlas | Auto Show | Blue Jean | Burda | Capital | CHIP Online | Ekonomist | Elele | Elle | Elle Decor | eMecmua | Ev Bahçe | Evim | Formsanté | Güncel Hukuk | Hafta Sonu | Hello | Hey Girl | İstanbul Life | Level | Lezzet - Yemek Tarifleri | Maison Française | PCnet | Seninle | Tempo | Yacht Türkiye
Copyright © Atlas Online | Doğan Burda Dergi Yayıncılık ve Pazarlama A.Ş.
Hürriyet Medya Towers 34212 Güneşli - İstanbul