Ilısu Barajı'nın kapakları kapatıldığında Hasankeyf'in insanları asırlık evlerinden son kez çıkacaklar.

Bu tasarıların büyük kısmı ne yazık ki sağlıklı bir şekilde tahlil edilmiş, sonuçları üzerinde özenle durulmuş, süreci incelikle planlanmış ve sorunu ortadan kaldırabilecek yaklaşımları içermiyor. Doğal yaşam üzerindeki tehditlerin ivme kazanması ve gittikçe artan yasal tutarsızlıklar, bu durumun açık göstergeleri. İzlenen yöntem ve ileri sürülen dayanakların yetersizliği, 59. Hükümet'in, ülkemizi büyük ve sıradan bir arsadan başka bir şey olarak görmediğini kanıtlıyor. Kısa vadeli ve oy merkezli bakış açısı, bir kez daha ülkenin zararına çalışıyor. Yazının bundan sonraki bölümünde, doğal alanların elden çıkarılması için 59. Hükümet tarafından öne sürülen gerekçeleri ve bunların çoğu zaman neden geçerli olmadığını ayrıntısıyla aktarmaya çalışacağız.
Özel Mülkiyet ve Sit Alanları
Özel arazisi sit alanı ilan edilen kimseler, bir kamulaştırma bedeli ya da devletin hazinesinden devredilen bir arazinin sahibi olma hakkını kazanırlar. Hazine, sit alanları içinde kalan arazilere karşılık yer tahsis edemeyince, 1998'den itibaren bu şahıslara, hazine arazilerinde hak sahibi olduklarını belgeleyen ve sayıları bugün 2 bin 648'e ulaşan sertifikalar dağıtmıştır. Fakat sertifikalar, kamulaştırılan arazinin değerini belirtmemekte ve birçok aracı da bu durumdan faydalanmaktadır. Aracılar, köylüler ve yerel belediyelerle anlaşarak arazilerin değerini normalinden yüzlerce kat fazla göstererek devleti dolandırmaktadırlar. Bu kişilerin yörenin önde gelen, çok sayıda tanıdığa sahip kimseler ya da tümüyle fırsatçılar olduğunu tahmin etmek zor değildir. Sit alanlarının satışı, mağduriyetin önüne geçmek yerine, pek çok aracının haksız kazanç sağlamasını daha da kolaylaştıracaktır. Bugün, salt satış söylentisi dahi, bu sertifikaların onlarca katına çıkmasına, hızla el değiştirmesine ve söz konusu arazilerin değerinin kat kat artmasına neden olmaktadır.
Geçmişte Orman Kanunu'na eklenen `özel orman maddesi' de ormanlardaki özel sahiplik haklarını korumayı hedeflemişti. Yasada yapılaşmaya yüzde altı oranında izin veriliyordu. Görünüşte küçük olan bu yapılaşma oranı, kanundaki boşluklardan yararlanılarak, alanların neredeyse tamamının beton olmasına neden oldu. Bir orman alanını parsellere bölüp, her parsele bir konut yapılınca yüzde altılık konut izni çiğnenmiyordu. Fakat, her konut arasına yapılan yollar, bahçeler, havuzlar, tenis kortları ve golf sahaları ile ormanlar yok edildi!

Hükümet tarafından öne sürülen açıklamalardan bir diğeri, orman alanlarımızın gecekondu ve kaçak yapılarla işgal edilmiş olmasıdır. Geri döndürülmesi imkânsız bu alanların bedelini hazineye katmak öngörülmektedir. Başka bir deyişle, özellikle İstanbul'da ormanlara ve su havzalarına yerleşmiş gecekondulardan hesap sorulmakta ve üzerinde oturdukları orman arazileri onlara satılarak cezalandırılmaktadır.
Ancak bu alanlar kamu hizmeti almak için yeterli altyapıyı barındırmayan, dolayısıyla yakın zamanda hiçbir hizmete erişemeyecek alanlardır. Hem bugünün hem de geleceğin sağlıksız ve sorunlu yaşam alanları olarak ortaya çıkacaklardır. Bu nedenle ortaya atılan öneri gecekondu sorununa köklü bir çözüm üretmekten çok, seçimler için yapılan alışılagelmiş kısa vadeli bir yatırımdır. Sistemli bir şekilde planlanmadan yürütülen pek çok projede olduğu gibi, bu girişimin de en çok aracı kişiler için ciddi bir rant kaynağı oluşturacağı tahmin edilmektedir.
Öte yandan, öngörülen yasa değişikliği doğal yaşam açısından önemini yitirmemiş pek çok başka alanı da kapsamaktadır. Söz konusu değişim yapıldığında, nadir bitki ve hayvan türlerinin yaşadığı makilik ve fundalık alanlar da elden çıkarılacaktır.

Bugün doğal sit alanı statüsüyle korunan alanların veya bazı orman alanlarının bir kısmının doğal niteliğini kaybettiği bir gerçektir. Ancak bu alanların çok büyük kısmı ağaçlarla kaplı olmasa da doğal yaşam açısından büyük öneme sahiptir. Özellikle, `bozuk orman' olarak kabul edilen makilik alanlar ve fundalıklar, sadece Türkiye'de yaşayan endemik bitkiler ve nadir hayvan türleri açısından son derece zengindir. WWF-Türkiye'nin hazırladığı Türkiye'nin Önemli Bitki Alanları envaterine göre makilik alanlar ve fundalıklar, nesli tehlike altında olan endemik bitkiler açısından en önemli doğal yaşam ortamlarından biridir. Bu nedenle maki ve fundalıklar Türkiye'nin de taraf olduğu uluslararası sözleşmelerle korunmaktadır.

Ülkemizde madencilik sektörü geri kalmıştır. Bu nedenle, korunan alanlar dahil olmak üzere izin sorunlarını ortadan kaldırmak, yatırım ortamını iyileştirmek ve yabancı sermayeyi teşvik etmek istenmektedir. Başka bir deyişle Hükümet, madencilik sektörünün gelişmemesini Türkiye'nin korunan alanlarına bağlamaktadır.
Madencilik faaliyetlerinin çok sayıda alanın doğal sit, milli park, tabiatı koruma alanı, mera ve benzeri statüye sahip olması ve bu alanlarda arama yapmaya izin verilmemesi nedeniyle geri kaldığı vurgulanmaktadır. Öne sürülen yasa tasarısı ile Kelebekler Vadisi, Uludağ Milli Parkı veya Amanos Dağları gibi sayısız doğal alanın kaderini saptama hakkı sınırsız olarak madencilere verilmektedir.
Oysa, eğer amaç bu sektörün gelişmesi ise, tek çözüm sınırsız arama imkânı olamaz. Hangi pazara, nasıl bir maliyetle, ne miktarda ve hangi maden belirlenmeden böylesi ilgisiz bir konuyu sebep olarak öne sürmek, doğal alanların ve canlıların varlığına kastetmekten öte bir anlam taşımamaktadır

WWF-Türkiye'nin 2003 yılında yayımladığı Türkiye'nin Önemli Bitki Alanları adlı yayına göre makilik ve fundalıklar, ülkemizdeki uluslararası öneme sahip bitki alanları içinde yüzde 21'le en büyük paya sahip. Sert yapraklı çalı toplulukları, frigana, fundalık ve diğer çalı topluluklarından oluşan bu doğal yaşam ortamı, çoğunlukla "bozuk orman" olarak tanımlanan alanların içinde yer almaktadır. Yasal açıdan bozulmuş orman olarak kabul edilen bu doğal alanlar, gerçekte nadir bitki türleri açısından son derece büyük bir öneme sahiptir. Söz konusu alanların yapılaşmaya açılması, pek çok nadir ve dar yayılışlı bitki türünün neslinin tükenmesiyle sonuçlanabilir.

Sayı 124 / Temmuz 2003