Saraçhane, Vezneciler, Şehzadebaşı civarını kapsayan bölge tiyatroları, musiki fasılları, meddah, Karagöz oyunları, sinemalarıyla orta sınıfın gözde eğlence mekânı olmuş.
Beyoğlu ise daha çok gayrimüslimlerin mekânı. Müşterileri daha zengin ya da daha 'günahkâr' olabiliyor. Tipik bir Müslüman Osmanlı ailesi için gidilmemesi gereken ya da sessizce gidilip bakılan bölgelerden biri.
İstanbul eğlencelerinin Batılı anlamda sahne sanatlarıyla buluşmasında gezgin İtalyan tiyatrolarının oldukça etkisi var. Bugün kullandığımız tiyatro ve müzik terimlerinin çoğu İtalyancadan geliyor. 'Cantare' İtalyancada şarkı söylemek anlamında, kanto ismi buradan geliyor.

Müzikli tiyatro oyunlarının başında ve bölüm aralarında izleyiciyi eğlendirmek için sahneye çıkan kantocular Batılı anlamda ama buraya özgü bir müzik türünün yaratılmasına önayak oldu. Osmanlı musiki anlayışına hiç benzemeyen, Batılı enstrümanlarla çalınan, hoppa, hafif bir sokak müziği ortaya çıkıyor. Tıpkı blues gibi, tango gibi ve belki de günümüzün hiphop'u gibi. Eğlendirici ama aynı zamanda hüzünlü.
Kayıt aletlerinin olmadığı dönemde sahneye çıkan şarkıcılar ve çalgıcılar 'bu akşam ne yapacaklar' gibisinden beklentilere hitap ediyorlardı. Gramofonun zamanla ticari bir değer kazanmasıyla kantocular sahneden indi, bir kısmı plaklara yerleşti. Blues, tango gibi plaklar sayesinde her sınıfa giderek daha fazla yaklaştılar. Kanto elit konser salonlarında yer almaya başladı ancak kantocular kirasını ödeyemedikleri evlerde, otellerde mucize beklediler; olmadı...
Murat Belge Kalan Müzik'in yayımladığı Kantolar (1905-1945) albümünün önsözünde kantonun hayatımızdaki yerini şöyle anlatıyor: 'Ama gene birçok yerde ve birçok dönemde, sınıfsal snobizmle yok sayılan müzik türleri rehabilitasyona da uğradı; New Orleanslı zencilerin blues'ları, Arjantinli apaşların tangoları vb. Kanto ise pek böyle bir ‘saygıdeğerleşme' sürecine de giremeden yok oldu. Bunun bir iki istisnası oldu: Ellilerde, Türkiye'nin ilk nostalji dalgalarından biri olan radyodaki 'Ramazan Eğlenceleri' programları ve bir de altmışlarda, Altunizade'de bir avuç insanın birkaç yıl gene Ramazan dönemlerinde dirilttiği 'Direklerarası' atmosferi. Bu sınırlı canlanmalarda kantoyu sevenler (hatırlayanlar ya da yeni işitip hoşlananlar), artık olmayan ve olmayacak bir şey olarak onu sevdiler. 'Artık olmama'sıydı, önemli olan.'
Artık olmadığı için daha değerli olan kantolar ve kantocularla tekrar tanışmak için Kantolar (1905-1945) albümüne kulak kabartmak çok keyifli olabilir

Katantolar albümünden örnek şarkıları http://www.kalan.com adresinden dinleyebilirsiniz.

Atlas Eylül 2007, sayı 174