|
|
| >
|
 |
|
|
|
|
TAHTACILAR: Ormanın Müziği
Tahtacılar, Anadolu'nun pek çok yerinde küçük cemaatler halinde yaşayan, Doğu ve Batı Akdeniz ile Ege Bölgesi'nin ormanlık kesimlerinde ağaç kesip tahta biçen Alevi Türkmenler.
Bugün Maraş, Adana, İçel, Muğla, Denizli, Isparta, Burdur, Aydın, İzmir ve Balıkesir'de toplam nüfusları 400 bin civarında olan Tahtacılar asırlarca göçebe çadırlarında yaşayıp kadınlı erkekli orman işçiliği yaptı. Yerleşikliğe geçiş Tahtacıların yaşam biçimini derinden etkiledi. Ritüeller zaman içinde kayboldu. Cenaze, doğum ve düğünler geleneklerin hâlâ hatırlandığı sayılı günlerden.
Kalan Müzik'in yayımladığı 'Tahtacılar' albümü Antalya ile İzmir (Narlıdere) arasında kalan bölgede yaşayan Tahtacılardan derlendi. Tahtacılara özgü bir müzikten söz edebilmek için dinsel ritüellerine bakmak gerekiyor. Çünkü din ritüellerinin dışındaki müzikler abdal veya Çingen adı verilen gruplar tarafından icra ediliyor. Tahtacıların müziği yaşadıkları yörenin kültüründen derin izler taşıyor. Örneğin Antalya Tahtacıları ile Narlıdere Tahtacılarının müziği farklı.
Deyiş ve Duvaz-ı İmamlar
|
|
|
|
Tahtacı gelini, baba evinden geleneksel giysisi 'değre' ile çıkıyor. Başında kepez, yüzünde al duvağı var.
|
|
|
|
Dinsel yaşamdaki müzikte ise ayin-i cemlerde uygulanan özgün bir stilden söz edilebilir. Cem ayinlerinin müzikleri, üslup bakımından diğer Bektaşi ve Alevi topluluklarının ezgilerinden ayrı bir kimlik taşıyor. Tahtacılarda 'nefesler' en yaygın müzik türü olarak karşımıza çıkıyor. Birçok doğal ve sosyal olayı yarı dinsel bir üslupla işleyen nefeslere bazı Tahtacılar 'deyiş' diyor. Ayin-i cem başlangıcında ve muhabbet toplantılarında icra edilen bu nefes ve deyişlerden sonra en yaygın tür 'duvaz-ı imam'lar. On iki imamın isimleri geçtiğinden bu tür Tahtacılar arasında önemli bir yere sahip.
Tahtacılar, Alevi Bektaşi toplulukları içinde 'semah'ları ile de ayrılır. Gerek ezgi yapısı, gerekse oynayanların konumu itibarıyla semahlar çeşitlenir: Kırklar Semahı, Abdal Musa Semahı, Turnalar Semahı en çok bilinendir. Anadolu Alevileri ile köy Bektaşileri arasında görülmeyen ikişer ve dörderli grupların semah dönmesi Tahtacılarda ve Trakya Bektaşilerinde görüleür. Semah havalarının sözleri Kul Himmet, Pir Sultan, Kul Mustafa, Abdal Musa, Kaygusuz Abdal gibi ozanlardan seçiliyor.
Tahtacı müziğinin en tipik özelliği belirgin bir motifin sazlar tarafından ısrarla çalınmasına karşın, sesin (vokal) farklı melodik kalıplarda ezgiyi icra etmesidir. İster nefes, ister semah çalınsın bu özellik yerine getirilir. Bir tür çift seslilik diyebileceğimiz bu uygulama Tahtacıların ayin-i cem dışı müziklerinde görülmez
Mart 2007 / Sayı 168
|
|
|
 |
|
