|
Kaybolmuş Bir Dilden Şarkılar
SöyleYAHUDİCE: LADİNO ŞEHİR MÜZİĞİ
Sefarad olarak bilinen İspanyol Yahudileri 1492'de İber Yarımadası'ndan kovulduktan sonra Doğu ve Güney Akdeniz'e dağıldılar. Daha sonra Türkiye, Yunanistan, Bulgaristan ve Yugoslavya olacak olan Osmanlı İmparatorluğu'nun koruyucu kanatları altına yerleştiler.
Osmanlı kanunlarının, etnik azınlıkların bağımsız birer etnik birim olarak hayatlarını sürdürmelerine izin vermesi sayesinde Yahudi cemaati kendi dinini ve geleneklerini koruyabildi, bu nedenle dil ve tüm ritüeller dahil olmak üzere kültürel mirasları varlığını sürdürebildi.
Kalan Müzik tarafından 'Yahudice-Ladino Şehir Müziği' başlığıyla yayınlanan albümde İstanbul, İzmir, Selanik ve Kudüs'ten kent müzikleri yer alıyor. Albümde yer alan şarkıların çoğu Osmanlı döneminde ortaya çıktığı için tüm şarkılarda makam etkisi görülüyor. Şarkılar geleneksel Osmanlı çalgıları ile icra edildi.
Sefarad Yahudilerinin kullandığı Ladino dili aslında kaybolmuş bir dil. Sözdizimi Ortaçağ İspanyolcasından türeyen dilin kelime dağarcığı İspanyolca, İbranice, Arami dili, Arapça, Yunanca, Türkçe ve diğer yerel kaynakların bir karışımı. Günümüzde 'balıkçı dili' olarak da bilinen Ladino dili hâlâ İstanbul'da Kurtuluş ve Şişli sokakları ile İsrail'de Kudüs'teki ve Bat-Yam'daki bazı mahallelerde konuşuluyor. Ladino müziğinin Yahudi cemaati içindeki geleneksel işlevi 20. yüzyılın başlarından itibaren yavaş yavaş kayboldu.
Bu albümde Osmanlı dönemine ve sonrasına ait dört ana Yahudi merkezinden çeşitli şarkı türlerine yer verilmiş. Bu merkezlerin hepsinde Sefarad cemaatleri hayatlarını sürdürdü. Selanik'te Sefarad müziğinin yaygınlığıyla ilgili zengin bir arşiv mevcut. İzmir zengin kadın sözel geleneğiyle biliniyordu. İstanbul'da ise Osmanlı çalgısal ve vokal müziğine dayalı geniş bir Sefarad repertuvarı mevcuttu. Kudüs'ün de kendine özgü bir Sefarad müzik biçemi var ve Balkanlar'dan gelen Sefarad nüfusunun kültürel kökenlerini yansıtıyor. Albümün müzik editörlüğünü ve seslendirmesini yapan Haddass Pal-Yarden etnomüzikoloji doktorası yapan, İsrailli bir Ladino şarkıcısı. Pal-Yarden 'Ladino müziği, benim için bahsettiğim geleneksel Sefarad müzik merkezlerinde geçirdiğim zamanda canlanan bir dünyadır' diyor.
Kasım 2006, sayı 164
| 1.
|
Landariko
|
5'37''
|
Örnek
|
| 2.
|
Küçük Çiçeğim
|
5'51''
|
Örnek
|
| 3.
|
Afların Efenfisi
|
4'09''
|
Örnek
|
| 4.
|
Hapiste
|
6'55''
|
Örnek
|
| 5.
|
Ulu Tanrı
|
4'34''
|
Örnek
|
| 6.
|
Gel Nazlı Küçük
|
4'44''
|
Örnek
|
| 7.
|
Anacığım Kudüs'e Gitmek İsterim
|
4'06''
|
Örnek
|
| 8.
|
Kral Davut Kederli
|
5'35''
|
Örnek
|
| 9.
|
Anne, Ben Görmemiştim / Dinginlik
|
6'08''
|
Örnek
|
| 10.
|
Beş Yıllık Aşk
|
5'48''
|
Örnek
|
| 11.
|
Kadifenin Şarkısı
|
4'16''
|
Örnek
|
| 12.
|
Ninni Ninni
|
7'24''
|
Örnek
|
| 13.
|
Günden Güne
|
4'37''
|
Örnek
|
| 14.
|
Açık Kalpli Dürüst Genç
|
4'45''
|
Örnek
|
|
|
