Aztek, Xipe Totec taş maskesi. (1200-1519). Maskenin üzerinde kişileştirilmiş bir tanrı kabartması. Uçuşan çehreler, birinde ejder başı, diğerinde insan kafatası takılı iki asa, hayat, ölüm, tarım tanrısı. Aztek rahipleri, Xipe için kurban ettikleri insanların derisini üzerlerine giyerlerdi.

Arzular ve öcüler, kuytuluklarda dinlenir. Çoğul ekler çoğul kelimeleri çoğaltır; bütün afaritler, ahvaller ve evhamlar, beisler, dehşet-efşanlar, dehaklar, dehhaşlar, neker ve gayyalar, karakoncoloslar, gulyabaniler veyahut da heybetler ve pervalar, umacılar, takvalar, tersler, tehdidiler, vahşetgâhlar, vartalar, hepsi ruh uçurumlarının derin gölgelerinde uyur; onların uykuları da uyanıklık halleridir aslında. Bütün arzular, hevesler, şevkler de gölgedir, gölgeler dünyasının sakinleridir. Işıkta gözleri kamaşır. Gölge siyah ve ışıksızdır ama gözler kapandığında görülebilen o şeyler, zamanın karanlığında gizli renklerine bürünmüş olur. Sanki gizli elbise dolaplarından kuşanmışlardır. Düşler, hayaller, yani bilincimizin dışında yaşadığını bildiğimiz ama baş başa kalamadığımız kendimiz gibi. Işık gölgeyi örter, çünkü gölgenin kendine özel ışığı vardır, dışarıdan hiçbir ışık almayan rüyaların ışığı gibi. Öyleyse, uyuduğumuzda başka bir dünyada uyanırız. Gözlerimizi kapadığımızda başka bir dünyada açarız. Dünyanın gölgesi gece başka bir hayat başlatır. Tıpkı bir şeyi yaratırken bir şeyi yok eder gibi. Gölgemizi insanlardan saklarız. Tıpkı dünyanın kendi arkasını güneşten saklaması gibi. Aziz Augustine, 'Yapmak, günah işlemektir' der. Tıpkı karanlığını yapmadan ışığı yaratamamak gibi. Hintliler evrensel denge Brahma'yı, yaratıcı Tanrı Şiva ve yok edici Tanrı Vişnu ile birlikte sağlar. Oysa uygarlık, gölgemizi elimizden almaya çalışır, hiç çıkartmadan zindanda tutmaya çalışır. Vahşi toplumlar ise gölgeleriyle dans eder, gölgeleriyle oynarlar; korkularıyla aşk yapar, arzularıyla maskeler boyayıp maskeler yontarlar.

Özcan Yüksek / Aralık 2007, sayı 177