|
Ergeniz, Tekiz!
İnsan "ergenlik" adı verilen, çocukluktan yetişkinliğe geçerken yaşanan ıstıraplı süreci yaşayan tek tür mü? Bilim adamları insanın ergenlik dönemi yaşayan tek tür olduğu konusunda birleşiyor. Fakat 'neden' ve 'ne zaman' sorusuna verdikleri yanıtlar farklı.
|
İnsan yakın akrabalarıyla karşılaştırıldığında yaklaşık iki kat daha yavaş büyüyor. Memelilerin birçoğu doğar ve hızla büyüyerek yetişkin olur. İnsan ise ilk üç yılda çok yavaş, daha sonraki 8 yılda ise yılda sadece birkaç santim uzuyor. Bu dönemi takip eden yıllarda aniden yılda 12 santim birden uzayabiliyor. Bedendeki bu ani değişimle birlikte cinsel kimliğin belirginleşmesine öfke, kızgınlık gibi davranışların da eşlik etmesiyle insan diğer türlerden ayrılıyor. Büyümenin ve cinsel gelişimin neden ertelendiğiyle ilgili kabul gören yaygın görüş ergenliğin beynin büyümesine ve karmaşık sosyal ilişkilerin öğrenilmesine zaman kazandırdığı. Bu süreçte insan kendini koruyacak donanıma sahip değildi, bu nedenle en iyisi küçük kalmaktı. Bu sayede aile ve sosyal grubun diğer üyeleri tarafından bakılacaktı. Memeliler üzerindeki çalışmalar beyni büyük olanların daha uzun sürede yetişkin olduğunu kanıtlıyor. Buna göre üreme yeteneği kazanıldığı zaman eğer tür yavrusuna bakma bilgisine sahip değilse soyunu sürdüremeyecektir. Bu noktada evrim bize zaman tanımıştır. Eğer bu teori doğruysa en erken insansı kabul edilen Australopithecus ergenlik dönemini yaşamadan, yetişkinliğe erişti. Sadece kendi türümüzde ve Neandertallerin evriminde 200 bin yıl önce beyin kapasitesinde büyük sıçramalar yaşandı. Ancak bu sürecin hangi türde başladığı, buluntuların dağınıklığı ve çocuk fosillerinin azlığı nedeniyle kesinleşmiş değil. Bu konuyla ilgili en fazla çalışılan fosil Turkana Çocuğu olarak bilinen 1.6 milyon yıllık Homo erectus iskeleti. Turkana Çocuğu'nun iskeleti 13 yaşında olduğunu gösteriyor ancak uzunluğu 15 yaşındaki bir insana denk düşüyor. Dişleri ise 7 veya 8 yaşında olduğunu kanıtlıyor. Bu verileri değerlendiren New York Üniversitesi'nden susan Anton H. Erectus'un ergenlik dönemi yaşadığını söylüyor. Bu konuyla ilgili Londra'da ölüm yaşı belli iskeletler üzerine bir arastırma yaptı. Ve iskelet yaşı ile diş yaşları arasında büyük farklar buldu. Anton "Turkana Çocuğu hâlâ yuvarlak kafatasına sahipti ve yetişkin olabilmek için daha çok zamana ihtiyacı vardı" diyor. Illinois Üniversitesi'nden antropolg Steven Leigh'da bu görüşe katılıyor. Ona göre bir çok primat yetişkin olurken bedeninin bazı bölümleri aniden büyür. Bu da anlamlıdır; çünkü zaman kısadır, yiyeceğin bol olduğu mevsim yakalanmalıdır. Leigh'a göre insanda bütün bedenin bu gelişmeye katılması "iki ayak üzerinde yürümeye" uyum sağlamak içindir. Leigh'ın teorisine göre ergenlik çağı iki ayak üzerine yürümeye başladığımız 6 milyon yıl öncesinde ortaya çıktı. Bir farklı teori de Michigan Üniversitesi'nden Barry Bogin'den geliyor. Bogin'in teorisine göre ergenlik insana üreme yeteğinin gelişmesi için kıymetli bir süre tanımak için evrimleşti. Bogin kızların yetişkin bir görünüme üreme yetisini kazandıktan sonra ulaştığını söylüyor. Bu sürede kızlar yetişkinlikle ilgili sosyal, seksüel ve kültürel değerleri öğreniyorlar ve kendi çocukları için riski en aza indiriyorlar. Erkeklerde dölleme yeteneği 13-14 yaşlarında gelişse bile görünümleri hâlâ çocuktur. Kas gelişimlerini 18 yaşına kadar ancak tamamlayan erkekler de bu sürede rakipleriyle başa çıkmayı öğreniyor. Bogin'in teorisine göre ergenlik kültürel süreçle bağlantılı geliştiği için H. Erectus'un bu dönemi yaşamış olması imkânsız. Tüm bu farklı görüşlere rağmen bilim adamlarının anlaştıkları bir nokta var: Ergenlik kesinlikle insan ömrünü uzattı. Michigan Üniversitesi'nden Ann Arsor'un Haziran 2004'teki çalışması da Homo sapiens'lerle diğer Hominidler arasında yaşam süreleri ve hayatta kalan birey sayısı açısından şaşırtıcı büyük bir fark olduğunu ortaya koydu. Ann'a göre bu 30 bin yıl önce başladı. Buna göre ömürleri daha kısa olan Neandertaller ve H. Erectus yetişkinliğe ergenlik dönemini atlayarak çok çabuk ulaşıyordu.
|
|
