Bilim insanları, uzay tozlarının buz devirlerine etkisini inceliyor. Bu tozlar, seragazı olan karbondioksiti soğuran planktonları çoğaltarak iklimi soğutmuş, buzulları genişletmiş olabilir.

Profesör Donald Bryant, 'Küçük ?eylerdeki Güzellik Açığa Çıktı' başlıklı makalesinde şöyle diyor: 'Her mikrobiyoloğun doğal olarak bildiği gibi çoğu kez küçük şeyler, son derece önemli, büyük şeylere sebep olabilir ve bu özellikle bitkisel planktonlar için geçerli.' Bu canlılar, gezegenimizi sera etkisinden koruyan sistemin önemli bir parçası. Ama planktonları doğal besinleri olan demirle çoğaltma yöntemi hiç de akla yatkın görünmüyor; ki daha önce bazı araştırmacılar bunu küçük çapta uygulamıştı.
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Profesör Sallie W. Chisholm bu konudaki kaygısını şöyle dile getiriyor: 'Sistemin içinde ne olduğunu bilmeden onu nasıl kullanabiliriz? Okyanuslarda bizim anlayamadığımız çok çeşitli işlevler sürdürülüyor.' Oregon Eyalet Üniversitesi'nden okyanusbilimci Michael Behrenfeld, karmaşık ekosistemlerin değişimlere nasıl tepki vereceğini tahmin etmenin zor olduğunu belirtiyor. Kaliforniya'daki Moss Landing Deniz Laboratuvarları'ndan Kenneth Coale, katıldığı her deneyde bitkisel planktonların sayısında patlama olduğunu ama zehir üretebilen plankton türlerinin de çoğaldığını söylüyor. Scripps Oşinografi Enstitüsü'nden Tim Barnett, 'Büyük çaplı gübreleme, deniz yüzeyi ve derin sular arasındaki kritik sıcaklık farkını değiştirebilir ve bunun deniz canlılarına ciddi etkileri olabilir' diyor.

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), bitkisel planktonları incelemeye aldı. Yeni bir çalışmaya göre bu minik canlılar okyanus üstündeki bulutları da etkiliyor ve daha çok bulut daha çok güneş ışınını uzaya geri yansıtıyor. ESA

Aralarında Alberta Üniversitesi'nden bilim insanlarının da bulunduğu uluslararası bir araştırma ekibi, Büyük Okyanus'un tabanında deniz seviyesinin beş kilometre aşağısına kadar inen bir delik açtı. Araştırma sonuçlarını 2006'nın sonunda yayımlayan bilim insanları, 23-34 milyon yıllık mikro fosilleri inceleyerek Dünya'nın iklim tarihine ışık tuttu. Elde ettikleri verilere göre buzulların oluşması ve geri çekilmesi, Dünya'nın yörüngesindeki değişimlerle uyuşuyor.
Matematikçi Milutin Milankovitch, 20. yüzyılın ilk yarısında Dünya'nın yörüngesindeki değişimlerin iklimi değiştirebileceğini ve bunun izlerinin gezegenin jeolojik 'arşivinde' keşfedilebileceğini öne sürmüştü. Jeolojik kanıtlar son bir milyon yıl içinde buz devirlerinin aşağı yukarı 100 bin yıllık dönemlerde tekrarladığını gösteriyor. Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesinin şekli yavaş yavaş bir daireden elipse dönüşüyor, sonra tekrar eski haline geliyor. Bu süreç de yaklaşık 100 bin yıl sürüyor. Birçok bilim insanı, buz devirlerinin yörüngedeki değişimlerle ilişkili olduğunu düşünüyor. Ancak, George Mason Üniversitesi'nden fizik profesörü Robert Ehrlich ve diğer bazı bilim insanları, bu değişimlerin buzullaşmayı tetiklemek için tek başına yeterli olmadığını iddia ediyor. Ehrlich'in yeni çalışmasına göre Güneş'in içinde de sıcaklığını yine aşağı yukarı 100 bin yıllık zaman cetvellerinde azaltan ve çoğaltan bir 'düğme' var.
İşin ilginç yanı, bir süre önce deniz tabanındaki uzay tozlarını inceleyen Kaliforniya Teknoloji Üniversitesi araştırmacıları, uzay tozu miktarının da 100 bin yıllık döngülerle değiştiğini keşfetti. Kaliforniya Üniversitesi'nden Profesör Richard A. Muller, uzay tozlarının buz devirlerinin başlamasında etkili olduğunu öne sürmüştü. (Bu tozların atmosferde bulut oluşumuna yol açtığı düşünülüyor). Muller, Atlas'a şu anda uzay tozlarının buz devirlerini tetikleyip tetiklemediklerinden emin olmadığını söyledi. Ancak işin bir başka yönü daha var. Uzay kaynaklı tozlar, okyanuslarda zincirleme olayları başlatabilecek çok miktarda demir içeriyor. Demirin bir kilosu, plankton miktarında birkaç tonluk artışa neden olabiliyor. Uzay tozları, okyanusların üstünde bulut oluşturan, atmosferden seragazını çeken bitkisel planktonları çoğaltarak iklimi soğutmuş olabilir

SELCEN PİRGE / Temmuz 2007, sayı 172