Dağcılığın Mekke'si sayılan Mont-Blanc'ın Chamonix kasabasında 19. yüzyılın başlarında turistlere hizmet veren katırların sayısı 300'ü buluyordu.

Yürümekten hoşlanmasalar da yedinci kıta olarak adlandırılan dağları görmeden edemeyen beyefendi ve hanımefendilerin kullandığı yöntemlerdi bunlar. O dönemki bir taşıyıcının not defterinde şunlar yazılıdır: (...) Piyangodan bir kez daha şişman bir hatun çıktı. (...) Tüm bir gün boyunca sen kalk 12 franka dolaştır. Sağ olsun, hanımefendi bir kez bile koltuktan inmedi. Üstelik, bu paradan bir de koltuğun kirasını ve yemek parasını düşeceğiz. Ama yine de güzel bir anımız oldu. Yolun ortasında bir yerlerde, koltuğu tutan bağlar koptu ve kadın taşların üzerine yuvarlandı. Neyse, fazla ezik çizik yok. Dönüşte, başrehbere şikâyet etti beni...

Her geçen gün zenginleşeceğe benziyordu bu yeni geçim kaynakları. Niye oralara çıkıldığına akıl erdiremeseler de yapılan işten hoşnuttu Chamonixliler. İngiliz turistler bölgeye geliyor, sadece rehber ve taşıyıcı tutmakla kalmıyor, yiyecek içecek satın alıyor, kasabada kalıyor, katır kiralıyor, kısacası kasabanın ekonomisine hatırı sayılır boyutta canlılık getiriyordu. Gelen turist sayısında her geçen gün artış olması, bu mesleğin geçici olmayacağının kuvvetli bir göstergesiydi.

	O dönem yeni işkollalarından biri de turistleri koltukla dağlara taşımaktı.

Bu yeni iş alanı yepyeni sorunları da doğurmuyor değildi. Sen kalk İtalya'dan, İsviçre'den gel, buralarda rehberlik yap. Olmaz öyle! Zengin İngiliz'i yabancılara yar etmeyi kim sindirebilir içine? Hadi bu sorunu çözdük diyelim. Ya sürekli aynı rehberlerle çalışmak isteyen müşterilere ne demeli? Kapanın elinde mi kalacak bu para kaynakları? Hakkaniyete sığmaz ki. Sonra, yaylalara altı üstü birkaç kez hayvan otlatmaya gitmiş bir köylü rehberlik yapmaya kalktığında nasıl önüne geçilecek? Daha önemli bir sorun var: Müşteri, kendi kafasına koyduğu ama bizim gözümüzün kesmediği yerlere gitmekte ısrar ederse ne yaparız? Son sözü söyleme hakkı kimin olacak? Az mı cefa çektiriyorlar rehberlere? Mesela üç rehber M. Couttet, A. Simond ve J. Mugnier müşterileri olan bilim adamı bazı ölçümler yapacak diye belden ayağa yirmi dakika çırılçıplak kalmamışlar mıydı Mont-Blanc'ın zirvesinde?

Mont Blanc'a 1786'da çıkılmış ama bunun hemen ardından yaşanan Fransız Devrimi, bölgedeki kervan ve ekspedisyonların seyrekleşmesine neden olmuştu. On dokuzuncu yüzyılın başında meraklıların gelişindeki artış yeniden eski seyrine oturdu. Dolayısıyla tüm bu soruları hali yoluna koyacak bir düzenleme gerekiyordu. Önce müşterilere, sonra başka bölgelerden gelen rehberlere karşı, ardından kendi içlerinde doğması muhtemel sorunlarla ilgili. Müşteri deyip geçmemek lazım. Parayı veren oydu, ya dönülmesi gereken bir yerde düdüğü de çalmaya kalkarsa?

Bu kaygılarla ilk rehberlik kumpanyası 1821 yılında Chamonix'de kuruldu ve resmiyet kazandı. Tam 11 maddelik bir işleyiş çerçevesiyle başladılar. İlginçtir, rehberlerin görevlendirilmesini sıraya sokan, başrehberliği gündeme getiren, sertifikayı zorunlu kılan, kurallara uyulmama durumunda geçerli olacak cezaları belirleyen, vergilere karar veren bu maddeler günümüze kadar pek değişmeden geçerliliğini korumuştur. İki yıl sonra maddelerin sayısı günün koşullarına göre artırıldı. Cezalar ve vergilerle toplanan paralar ortak bir kasada birikecekti artık. Kaza geçirmeleri durumunda buradan rehber ailelerine belli miktarlarda tazminat veriliyordu. Mesleği uygulamaya izin verilen yaş 18'den 23'e çıkartılıyor, 60'la sınırlanıyordu. Rotalar zorluklarına göre ayrıştırılıp, rehberlik ücretleri buna göre belirleniyordu. Örneğin Mont-Blanc'a çıkacak bir müşteri en az 4 rehber tutmak zorundaydı. Eğer kendi belirlediği rehberi tutmak isterse ek ücret ödemek zorundaydı. Tüzüğün 34. maddesi pazar ve bayram günlerinde, ayine katılmayan rehberin tırmanış yapmasını yasaklıyordu. Uzakta oturanlar, bu güçlüğü maaşlı bir papaz yardımcısı tutmakla çözdüler.

UĞUR ULUOCAK