Anasayfa    Arkeoloji      Rüzgârlar ve Türkler

Rüzgârlar ve Türkler



İhtimal o ki, İdi-Nisibu, kutsal Yada taşını kullanabilen, sihirbaz, kudretli biri idi. Türk mitolojisinin üstatlarından Bahaeddin Ögel, eski Türklerin, rüzgâr yapma eylemini kudretli bir insana vermiş olmalarına dikkat çeker. Lakin bu kudretli insan, Yaz ve Kış Tanrılarının kızlarıyla evlenmiştir. Böylece, gezegensel zamana, mevsimlere ait bir başlangıçla başlar öykü. İdi-Nisibu, rüzgârları, yaz ve kışı, bunların haricinde gece ve gündüzü de belirler ve onlara hükmederdi. Oğuz Han destanında, destana ismini veren hakan, gök ve yerin simgeleri olan kızlarıyla evlendikten sonra, eski Türklerin deyimiyle söyleyelim, bu hatunlardan, Gök, Gün, Ay, Deniz, Dağ, Yıldız gibi adları olan çocukları doğmuştur. Oğuz Han'ın çocukları ile torunlarının sayıları aslında 'takvim rakamları'ndan başka bir şey değildir. Böyle düşünür, Ögel hocamız. Yerleşik toplumun en görkemli örneği antik Yunan'a ait mitoloji ile göçebe toplumun güçlü temsilcisi Göktürklerin mitolojisi arasındaki benzerlik şaşırtıcı değil midir? Göksel başlangıç, birer oğul ve kız olarak göksel cisimler ve olaylar…
Eski Türk mitolojisinin benzeri Güney Sibirya efsaneleri de iki mevsim üzerine kuruluydu. Buryatlara için, Yağmur ve Rüzgâr Tanrıları, yaz ve kış olarak iki mevsimde ortaya çıkıyorlardı. Bunlar ilkbahar ve Sonbahar rüzgârlarıydı. Bahaeddin Ögel'e göre, Sibirya'da bahar ve sonbahar yok denecek kadar kısa sürdüğü için, yaz ve kış rüzgârları ilkbahar ve sonbahar olarak ifade edilmişti. Buryatların Rüzgâr Tanrısı Zada da yağmur getiren rüzgârın ruhudur. Hafif ve ılık esen, her an yön değiştiren türe giren yağmur rüzgârları otlakların susuzluğunu giderirdi. Ama sonbahar rüzgârları kuşları ve kazları getirirdi. Bu yüzden Güney Sibirya Türkleri, bu kuşlara rüzgâr kuşları derdi. Buryatların Rüzgâr Tanrısı Zada'nın Türkçedeki 'Yada' sözcüğü olduğunu öğrendiğimde şaşkınlığım sınıra ulaşmıştı. Ama bu Yada, rüzgâr taşı veya yağmur yağdıran taş olarak Yada'dır. Kim bilir, belki de bir o yana bir bu yana esen yel gibi, işin bir o yanını bir bu yanını anlatan ya da sözcüğünün de Rüzgâr Tanrısı ile bir ilişkisi vardır. İlişkisi olmasa bile Rüzgâr Tanrısının insan zihnindeki esintisi olarak bakılabilir, bir o yana bir bu yana esen insan ruhunu anlatıyordur ya da anlatmıyordur denebilir.
Bozkırdaki taşların üzerine kazınmış yazıtlarda bölük pörçük kalmış Göktürk efsanelerine göre, Türklerin ataları bir zamanlar dağların başlarında ve karların içlerinde aç ve perişan bir halde yaşarmış. Yağmur yağdıran ve rüzgâr estiren kardeşlerden biri ateşi bulmuş ve Türkleri ısıtmış, onların yaşamlarını sürdürmeleri böyle mümkün olmuş. Yakut Türklerinde Rüzgâr Estiren Tanrı, yüksek dağların tepelerinde oturur, burada uyur, kalkar ve gezinirdi. Bazen ıslık çalar, bu ıslık buzullara çarpar, onların üzerindeki soğuk havaları toplar ve rüzgâra dönüşürdü. Bu yüzden Yakutlar, dağların tepelerinde yüksek sesle konuşmazlardı. Kimi Yakutlar, Rüzgâr Tanrısına Dağ-Toyunu yani Dağların Efendisi derdi. Dağ Toyunu yüksek seslerden ve bu seslerin yankılarından hiç hoşlanmazdı. Böyle bir şey işitince derhal fırtınalar gönderip öfkesini ifade ederdi.
Bu inanışları, eskilerin, eski Türklerin rüzgârla kurdukları uyumlu ilişki olarak düşünmek gerekir. Karşılaşan iki insanın birbirinin elini sıkması ne kadar boş inan ise rüzgârın estiği yüksek dağlarda, sessiz kalmak da o kadar boş inandır. Eskilerin doğayla, kopmaz bir ilişki halinde yaşadıklarını ve bu ilişkiyi kuruluş efsanelerinin baş köşesine kazıdıklarını gösterir. Tokalaşmak veya öpüşmek nasıl ki simgesel bir uyum ve dostluk eylemidir, sessizce rüzgârın sesini dinlemek de öyle sayılmalıdır.
Eski Türklerin rüzgâr anlatıları sonsuz sayıdadır. Asya'nın kuzeyinde yaşayan veyahut da oraya sığınan Yakut Türkleri, dünyanın dört köşesinde büyük rüzgâr hazineleri olduğunu anlatırdı. Zaman zaman bu rüzgâr hazineleri açılır, dünya rüzgâr içinde kalırdı. Üstelik bu hazinelerin hepsi birden açılmazdı. Bazen bir yönden, bazen öteki yönden rüzgâr açılmalarıyla, böylece farklı yönlerden esen rüzgârlar meydana gelmiş olurdu. Rüzgâr bir hazinedir.

 Atlas Eylül 2009,sayı 199


Jan 17 2011 10:43AM

Yazı: Özcan Yüksek
Fotoğraflar: Sinan Anadol


İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Çevre Bakanı'ndan 'seri katil' davası
İstanbul, Boğaz'ını Koru!
ATLAS-COLUMBIA YÜRÜYÜŞÜ
Fedakârlığın Doğası
Şemsi Güner'e Veda
 
  Arkadaşına yolla        Yazdır        Sık kullanılanlara ekle

#
#
#
#
#
Yorumlar (0)

Yorum ekleyebilirsiniz

 

Kayıtlı isminizin görüntülenmesini istiyorsanız, yorumunuzu yazmadan önce üye girişi yapınız.

Tümü

 

Pınargözü suyu özel sektöre
Pınargözü Mağarası’ndaki su kaynağı özel sektör aracılığıyla...
Alakır'a Destek Çağrısı
Alakır Nehri, 7 HES projesi ile üç yıldır tehdit altında.
Aşkınız için dünyayı tersine çevirir misiniz?
Sevgililer gününde sevdiğiniz için ağaç dikin.
Abdullah Hoca'dan HES'çilere Yaşam Dersleri
Buradaki meyveleri kuşlar, sincaplar yiyor. Satarsam o ağaçl...
fotogaleri
Foto Atlas

Kadın:İmaj ve Gerçek

Atlas'ın geniş arşivinden derlenen 'Kadın: İmaj ve Gerçek' sergisi Dünya Kadınlar Günü'nde, 8 Mart 2007'de Beyoğlu'nda İstiklal Caddesi'nde İstanbul'la buluştu.

Günün Karesi

Haliç’in iki kıyısı, İstanbul’un en eski kent merkezlerini barındırır. Alibey ve Kâğıthane derelerinin birleştiği bölgede Boğaz’dan gelen sular kıyıyı oyarak İstanbul’un en korunaklı doğal limanını, diğer adıyla “Altın Boynuz”u oluşturdu.

GALATA KULESİ, HALİÇ / FOTOĞRAF: SİNAN ÇAKMAK

Tümü
Çok okunanlar
ATLAS'ın bu ayki sayısını ne kadar dikkatli okudunuz?
video galeri
Hayvanların Keyif Dünyası

Ahtapotlar, kaplumbağalar, hatta timsahlar bile oyun oynuyor. Araştırmalar hayvanların his dünyasına ışık tutuyor; kişilikleri olduğunu gösteriyor.
  • Hayvanların Keyif Dünyası
  • Doğanın Avcıları
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 3
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 2
  • Atlas- Columbia Nallıhan Bölüm 1
  • Kömürle Yanmak
  • Binbir Gece Masalları- Bilinmeyen Programı-1
  • Binbir Gece Masalları- Bilinmeyen Programı-2
  • Evrim ve Göz
  • Atnalı Yengeci: Yaşayan Taşıl
  • Darwin'in Karıncalarını İzleyin
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 1
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 2
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 3
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 4
  • Atlas-Doğadan Rize - Bölüm 5
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 1
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 2
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 3
  • Atlas-Columbia - Gizli Cennet Gökçeada Bölüm 4
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 5
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 4
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü Karagöl’e Çıkmak 1
  • Dünyanın İlk Masalı
  • Anadolu'nun İsyanı
  • Nükleere Karşı Yürü
  • Kardeş Türküler: Anadoluyu Vermeyeceğiz - Oi Oi
  • Kardeş Türküler Anadoluyu Vermeyeceğiz 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 1
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 3
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü-Uludağ 1
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü-Uludağ 2
  • Atlas-Columbia Yürüyüşü 1
Nasıl kullanırım?
Önce resmin üzerine tıklayarak Duvar Kağıdı galerisini açın. Seçtiğiniz duvar kağıdının sağ altındaki büyüteç işaretine tıklayarak resmi büyütün. Büyük resmin üzerinde sağ tuşa tıklayın ve menüden Arkaplan Olarak Belirle'yi seçin.
Kış aylarında domatesi ne sıklıkta yersiniz?




  

Diğer Doğan Burda Siteleri: Atlas | Auto Show | Blue Jean | Burda | Capital | CHIP Online | Ekonomist | Elele | Elle | Elle Decor | eMecmua | Ev Bahçe | Evim | Formsanté | Güncel Hukuk | Hafta Sonu | Hello | Hey Girl | İstanbul Life | Level | Lezzet - Yemek Tarifleri | Maison Française | PCnet | Seninle | Tempo | Yacht Türkiye
Copyright © Atlas Online | Doğan Burda Dergi Yayıncılık ve Pazarlama A.Ş.
Hürriyet Medya Towers 34212 Güneşli - İstanbul