TİM LAMAN / SAP GÖZLÜ SİNEK

Uzay sap gözlü sinek ile karşılaşmasını Atlas'a anlattı: 'Bazı karşılaşmalar vardır, her hatırlayışınızda tüm ayrıntısıyla gözünüzün önündedir. Sap gözlü sinek ile tanışmam da böyle anlardan biri. Doktora projem kapsamında Kosta Rika'nın La Selva biyoloji istasyonunda arazi çalışmaları yürütüyordum. 2001 yılının 9 Eylül sabahı türlü terslikler sonucu araziye geç çıkmam nedeniyle orman içinde yosun tutmuş ince beton yolda aletlerle yüklü bir bisiklet üstünde son hız giderken, yolumun iri bir ağacın devrilmesiyle kapanmış olduğunu gördüm. Ağaç, ebegümecigiller ailesinden Hampea appendiculata (Malvaceae) adı verilen bir türdü. Ilıman iklim bölgesinde otsu bitkiler olarak tanıdığımız bu ailenin, tropikal kuşakta insana şapka çıkartacak büyüklükteki ağaçlar olması etkileyici bir durum. Yaprak kesici karıncalar, gözü dönmüş biçimde yuvalarının hemen üstündeki ağacın yapraklarına sardırmışlardı.
Ağacın neresinden dolaşsam diye etrafıma bakınırken 6-7 metre ötemde gördüm onu... Evrim biyolojisi ders kitaplarında eşeysel seçilimin başkahramanı, sap gözlü sinek karşımdaydı! Hipnotize halde gözlerim üzerine kilitlenmiş olarak sırt çantamdan kamerayı çıkardım ve ağustos böceklerinin tiz sesleri eşliğinde görüntülemeye başladım. Sinek, saat yönünün tersine doğru dönüş yaparak bana neredeyse tüm beden ayrıntısını gösterdi. Kanatlarının hemen ardında oynattığı ters ışık altında parlayan halter denilen minik uzantılar çok belirgindi. Kınkanatlı böceklerin dört kanatlı atalarından evrimsel bir miras olan halterler, jiroskop görevi görerek uçuş sırasında olağanüstü bir kontrol sağlarlar. Arkada 'Piip-püv-püv' (ve hatta bir kere fazladan heceli 'Piip-püv-püv-püv') diye şarkı söyleyen kara suratlı karınca ardıcı (Formicarius analis) eşliğindeki karşılaşmamız, sineğin olay yerini terk etmesiyle sona erdi. Bu deneyimi sizlerle paylaşabilmek güzel bir duygu.'

Atlas Mayıs 2009, sayı 194